ΔΙΕΘΝΗΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ

Διεθνής Ναυτιλιακός Οργανισμός (IMO)

Ο IMO, ως ειδικευμένος οργανισμός του ΟΗΕ, έχει κεντρικό ρόλο στη διαμόρφωση του διεθνούς ναυτιλιακού κανονιστικού πλαισίου. Με έδρα το Λονδίνο, ιδρύθηκε το 1948 (λειτουργώντας από το 1959) και στο πλαίσιο των αρμοδιοτήτων του αναπτύσσει ενιαίους διεθνείς κανόνες για τη ναυτιλία, αναγνωρίζοντας ότι οι θαλάσσιες μεταφορές είναι παγκόσμιες και απαιτούν παγκόσμιες λύσεις. Υπό τον IMO καταρτίστηκαν και υιοθετήθηκαν όλες οι μεγάλες ναυτιλιακές συμβάσεις ασφάλειας, περιβάλλοντος και ασφάλειας λιμένων: SOLAS, MARPOL, Διεθνείς Κανονισμοί για την Πρόληψη Συγκρούσεων (COLREG), STCW (εκπαίδευση ναυτικών), ISM Code (Ασφαλής Διαχείριση Πλοίων), ISPS Code κ.ά. Ο IMO παρακολουθεί την εφαρμογή των συμβάσεων μέσω επιτροπών (π.χ. Επιτροπή Ναυτικής Ασφάλειας, Επιτροπή Προστασίας Θαλάσσιου Περιβάλλοντος) και έχει θεσπίσει το Σύστημα Ελέγχου των Κρατών-Μελών (Member State Audit Scheme) για αξιολόγηση της συμμόρφωσής τους. Επίσης, συνεργάζεται με περιφερειακούς οργανισμούς (όπως τα Μνημόνια Συνεννόησης για Port State Control) και παρέχει τεχνική βοήθεια σε χώρες ώστε να ενσωματώσουν και να εφαρμόσουν αποτελεσματικά τις διεθνείς συμβάσεις. Για τα λιμάνια ειδικότερα, ο IMO εκδίδει κατευθυντήριες οδηγίες, π.χ. οδηγίες για εγκαταστάσεις υποδοχής αποβλήτων, για διευκολύνσεις λιμενικών διαδικασιών (IMO FAL Convention για διευκόλυνση του ναυτιλιακού εμπορίου), κώδικες ασφαλείας κ.ά. Ουσιαστικά, ο IMO παρέχει το φόρουμ όπου τα κράτη συμφωνούν σε παγκόσμια πρότυπα ασφάλειας και περιβαλλοντικής προστασίας, εξασφαλίζοντας ότι ένα πλοίο ή λιμάνι οπουδήποτε στον κόσμο θα λειτουργεί με βάση τους ίδιους θεμελιώδεις κανόνες. Χάρη στον IMO, συμβάσεις όπως SOLAS και MARPOL έχουν σχεδόν οικουμενική αποδοχή, με αποτέλεσμα μια ενοποιημένη διεθνή προσέγγιση στη διαχείριση της ναυτιλιακής ασφάλειας και του περιβάλλοντος.

Διεθνής Οργάνωση Εργασίας (ILO)

Η ILO, αν και δεν συνδέεται αποκλειστικά με τη ναυτιλία, έχει διαδραματίσει κρίσιμο ρόλο στη θέσπιση διεθνών προτύπων για τις εργασιακές συνθήκες τόσο των ναυτικών, όσο και των λιμενεργατών. Ήδη από το 1920 έως το 1996, η ILO υιοθέτησε δεκάδες συμβάσεις σχετικές με τη ναυτική εργασία (π.χ. για τις ώρες εργασίας, την ευημερία των ναυτικών στα λιμάνια, την κοινωνική ασφάλιση, την ασφάλεια στις φορτοεκφορτώσεις). Το κορυφαίο επίτευγμά της είναι η Σύμβαση Ναυτικής Εργασίας 2006 (Maritime Labour Convention – MLC 2006), που ενοποίησε και επικαιροποίησε 68 προγενέστερες συμβάσεις σε ένα ενιαίο κείμενο. Η MLC 2006, η οποία χαρακτηρίστηκε ως «χάρτα δικαιωμάτων των ναυτικών», αποτελεί τον πρώτο διεθνή Κώδικα Ναυτικής Εργασίας. Θέτει σαφείς προδιαγραφές για τις συνθήκες διαβίωσης και εργασίας των ναυτικών: από τα ελάχιστα όρια στελέχωσης και τις ώρες ανάπαυσης, μέχρι την ποιότητα ενδιαίτησης, την ιατρική περίθαλψη, τις συμβάσεις ναυτολόγησης και την προστασία της υγείας και ασφάλειας στο πλοίο. Η σημασία της MLC για τα λιμάνια συνίσταται στο ότι συμπληρώνει τους κανονισμούς του IMO ως ο «τέταρτος πυλώνας» της ναυτικής ρύθμισης: μαζί με SOLAS, MARPOL, STCW, η MLC είναι αντικείμενο ελέγχου από τους επιθεωρητές κράτους λιμένα. Δηλαδή, σε κάθε λιμάνι τα αρμόδια όργανα ελέγχου (π.χ. Λιμενικό) επιθεωρούν και τις συνθήκες εργασίας επί των πλοίων, ελέγχοντας αν τηρούνται οι απαιτήσεις της MLC, όπως πιστοποιητικά εργασίας, μισθοί, συνθήκες ενδιαίτησης, τήρηση ωραρίων κ.λπ. Ένα πλοίο που παραβιάζει σοβαρά τη MLC μπορεί να κρατηθεί σε λιμένα έως ότου συμμορφωθεί, καθώς και αυτό άπτεται της ασφάλειας και ευημερίας του πληρώματος.

Πέρα από τη MLC, η ILO έχει θέσει πρότυπα ειδικά για την εργασία στα λιμάνια. Ενδεικτικά, η Σύμβαση Νο.152 (1979) περί ασφάλειας και υγείας στη φορτοεκφόρτωση στα λιμάνια καθορίζει τις υποχρεώσεις των εργοδοτών και αρχών για ασφαλείς χώρους εργασίας, εξοπλισμό ανύψωσης, εκπαίδευση λιμενεργατών κ.ά. Επιπλέον, σε συνεργασία με τον IMO, η ILO εξέδωσε πρακτικές οδηγίες όπως ο Κώδικας Πρακτικής για την Ασφάλεια στα Λιμάνια (ILO/IMO code of practice on security in ports), που παρέχει συστάσεις για την ενίσχυση της ασφάλειας στους χώρους λιμένα λαμβάνοντας υπόψη και την εργασιακή διάσταση (π.χ. έλεγχοι προσωπικού, συνεργασία λιμενικών αρχών και εταιρειών). Συνολικά, ο ρόλος της ILO διασφαλίζει ότι το ανθρώπινο δυναμικό στη ναυτιλία, είτε πάνω στα πλοία, είτε στα λιμάνια, προστατεύεται μέσα από διεθνείς κανόνες. Αυτό συμπληρώνει το έργο του IMO: ενώ ο IMO εστιάζει κυρίως στην ασφαλή και περιβαλλοντικά ορθή λειτουργία των πλοίων, η ILO εγγυάται τις αξιοπρεπείς συνθήκες εργασίας, συμβάλλοντας έτσι στη βιώσιμη και κοινωνικά υπεύθυνη λειτουργία των λιμένων παγκοσμίως.