ΝΟΜΟΘΕΤΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ

ΟΠΩΣ ΕΧΕΙ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΘΕΙ ΚΑΙ ΙΣΧΥΕΙ

Α/Α	ΛΙΜΕΝΙΚΗ ΔΙΑΚΥΒΕΡΝΗΣΗ-ΣΥΣΤΑΣΗ, ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ Ρ.Α.Λ.
1	Ν.4150/2013 (Α’ 102) Άρθρα 42-44	Ανασυγκρότηση του Υπουργείου Ναυτιλίας και Αιγαίου και άλλες διατάξεις – Σύσταση Ρυθμιστικής Αρχής Λιμένων ως Αυτοτελούς Δημόσιας Υπηρεσίας
2	Ν.4254/2014 (Α’85) Υποπαράγραφος ΙΣΤ.1. Σύσταση Ρυθμιστικής Αρχής Λιμένων_Αντικατάσταση του Άρθρου 43 του Ν.4150_2013	Μέτρα στήριξης και ανάπτυξης της ελληνικής οικονομίας στο πλαίσιο εφαρμογής του Ν. 4046/2012 και άλλες διατάξεις.
3	Ν.4258/2014 (Α’ 94_14.04.2014) Άρθρο 33 Ρυθμίσεις για τον καθορισμό τιμολογίων ΕΥΔΑΠ και ΕΥΑΘ, Συμπλήρωση διατάξεων για τη Ρυθμιστική Αρχή των Λιμένων και άλλες διατάξεις	Διαδικασία Οριοθέτησης και ρυθμίσεις θεμάτων για τα υδατορέματα−Ρυθμίσεις Πολεοδομικής νομοθεσίας και άλλες διατάξεις.
4	Π.Δ. 19/2016 (Α’ 28) Κανονισμός Λειτουργίας και Οργάνωση Υπηρεσιών της Ρυθμιστικής Αρχής Λιμένων (Ρ.A.Λ.).	Κανονισμός Λειτουργίας και Οργάνωση Υπηρεσιών της Ρυθμιστικής Αρχής Λιμένων (Ρ.A.Λ.).
5	Ν.4389/2016 (Α’ 94) Άρθρα 108 επ. Μεταρρύθμιση του Συστήματος Εποπτείας και Ελέγχου του Ελληνικού Λιμενικού Συστήματος	Επείγουσες διατάξεις για την εφαρμογή της συμφωνίας δημοσιονομικών στόχων και διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων και άλλες διατάξεις. Σύσταση Ανεξάρτητης Διοικητικής Αρχής με την επωνυμία «Ρυθμιστική Αρχή Λιμένων».
6	Απόφαση Υπουργού Ναυτιλίας και Νησιωτικής Πολιτικής 1000.0/66573/2016	Συγκρότηση Πειθαρχικού Συμβουλίου για την άσκηση πειθαρχικού ελέγχου σε μέλη της Ρυθμιστικής Αρχής Λιμένων (Ρ.Α.Λ.).
7	Ν.4532/2018 (Α’ 63), Άρθρο 15 Τροποποιήσεις διατάξεων του ν. 4389/2016 που αφορούν στη Ρ.Α.Λ.	Eνσωμάτωση στην ελληνική νομοθεσία της Οδηγίας (ΕΕ) 2015/1794 και άλλες διατάξεις.
8	Ν.4597/2019 (Α’ 35) Άρθρα 45 έως 48	Για την κύρωση των Συμβάσεων Παραχώρησης που έχουν συναφθεί μεταξύ του Ελληνικού Δημοσίου και των Οργανισμών Λιμένος Α.Ε. Διατάξεις για τη λειτουργία του συστήματος λιμενικής διακυβέρνησης και άλλες διατάξεις.
9	Ν.4770/2021 (Α’ 15) Άρθρα 48 έως 52_ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΔ΄Αρμοδιότητες της Ρ.Α.Λ.-Τροποποίησης του ν. 4389_2016	Ολοκληρωμένη θαλάσσια πολιτική στον νησιωτικό χώρο, διατάξεις για συμμόρφωση με υποχρεώσεις διεθνούς ναυσιπλοΐας και την αναβάθμιση Λ.Σ.-ΕΛ.ΑΚΤ. και ειδικές ρυθμίσεις για την ψηφιοποίηση και εν γένει ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας της ελληνικής ναυτιλίας στη μετάCOVID εποχή.
ΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΗΣΗ Ρ.Α.Λ.
1	ΚΥΑ 340/2014 (Β’ 924)	Καθορισμός τέλους για την χρηματοδότηση της Ρ.Α.Λ.
2	ΚΥΑ 1000.0_93971_2018 (Β’ 5840)	Καθορισμός και επιβολή τέλους για τη χρηματοδότηση της Ρυθμιστικής Αρχής Λιμένων (Ρ.Α.Λ.)και διαδικασίες είσπραξης και απόδοσης αυτού.
3	Ν. 4597/2019 (Α’ 35) Άρθρο 46.8	Για την κύρωση των Συμβάσεων Παραχώρησης που έχουν συναφθεί μεταξύ του Ελληνικού Δημοσίου και των Οργανισμών Λιμένος Α.Ε. Διατάξεις για τη λειτουργία του συστήματος λιμενικής διακυβέρνησης και άλλες διατάξεις.
ΛΟΙΠΑ
1	ΚΥΑ 8111.1_41_2009 (Β’ 412)	Μέτρα και όροι για τις λιμενικές εγκαταστάσεις παραλαβής αποβλήτων που παράγονται στα πλοία και καταλοίπων φορτίου σε συμμόρφωση με τις διατάξεις της υπ’ αριθμ. 2007/71/ΕΚ οδηγίας. Αντικατάσταση της υπ’ αριθμ. 3418/07/02 (ΦΕΚ 712 Β΄) κοινής υπουργικής απόφασης «Μέτρα και όροι για τις λιμενικές εγκαταστάσεις παραλαβής αποβλήτων που παράγονται στα πλοία και καταλοίπων φορτίου».
2	Ν.4336/2015 (Α’ 94)	Δαπάνες μετακινούμενων εντός και εκτός Επικράτειας
3	Ν.4354/2015 (Α’ 176) Κεφάλαιο Β διατάξεις αρμοδιότητας Υπ. Οικονομικών και άλλες μισθολογικές διατάξεις, σελ 9488	Διαχείριση των μη εξυπηρετούμενων δανείων, μισθολογικές ρυθμίσεις και άλλες επείγουσες διατάξεις εφαρμογής της συμφωνίας δημοσιονομικών στόχων και διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων.
4	ΦΕΚ Β’ 1923/2017 (ΑΔΑ:6Γ2Δ46Μ445-ΚΓΦ)	Κανονισμός ακροάσεων προσώπων και επιχειρήσεων της Ρυθμιστικής Αρχής Λιμένων
5	ΦΕΚ Β’ 1923/2017 (ΑΔΑ:6ΜΓΠ46Μ445-Φ2Λ)	Κανονισμός διερεύνησης καταγγελιών της Ρυθμιστικής Αρχής Λιμένων
6	Ν.4504/2017 (Α’ 184) Άρθρο 105	Δια βίου εκπαίδευση προσωπικού Υπουργείου Ναυτιλίας και Νησιωτικής Πολιτικής, ενδυνάμωση της διαφάνειας και της αξιοκρατίας σε θέματα αρμοδιότητας Υπουργείου Ναυτιλίας και Νησιωτικής Πολιτικής, ενίσχυση της κοινωνικής συμμετοχής στην ακτοπλοΐα, θέματα πολιτικού προσωπικού, συμπλήρωση διατάξεων για τα λιμενικά έργα και άλλες διατάξεις.
7	ΦΕΚ Β’ 4197/2019 (ΑΔΑ:6ΜΓΠ46Μ445-Φ2Λ)	Κανονισμός προτεραιοποίησης υποθέσεων της Ρυθμιστικής Αρχής Λιμένων
8	Ν.4663/2020 (Α’ 30)	Ίδρυση, λειτουργία και εκμετάλλευση αεροδρομίων επί υδάτινων επιφανειών, ρυθμίσεις μεταφορών και άλλες διατάξεις.
9	Ν.4838/2021 (Α’ 180)	Κύρωση συμφωνίας τροποποίησης της από 24.6.2016 Σύμβασης Παραχώρησης που τιτλοφορείται «Σύμβαση Παραχώρησης σχετικά με τη χρήση και την εκμετάλλευση ορισμένων χώρων και περιουσιακών στοιχείων εντός του Λιμένος Πειραιώς» μεταξύ του Ελληνικού Δημοσίου και της «ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΛΙΜΕΝΟΣ ΠΕΙΡΑΙΩΣ Α.Ε.».
10	Ν.4903(Α’ 46) Άρθρο 41	Πρότυπες προτάσεις για έργα υποδομής και λοιπές επείγουσες διατάξεις. Άρθρο 41 Θέματα ως προς τον τεχνικό φάκελο υδατοδρομίου – Αποτυπώμενα στοιχεία του ορθοφωτοχάρτη – Τροποποίηση παρ. 1 άρθρου 7 του ν. 4663/2020
ΣΥΝΘΕΣΗ Δ.Σ. Ρ.Α.Λ.
1	Απόφαση Υπουργού Ναυτιλίας και Νησιωτικής Πολιτικής 1000.0/34269/2024 Αποδοχή παραίτησης τακτικού μέλους της Ανεξάρτητης Αρχής «Ρυθμιστική Αρχή Λιμένων (Ρ.Α.Λ.)». (Υ.Ο.Δ.Δ. 493/2024)	Αποδοχή παραίτησης τακτικού μέλους της Ανεξάρτητης Αρχής «Ρυθμιστική Αρχή Λιμένων
2	Απόφαση Υπουργού Ναυτιλίας και Νησιωτικής Πολιτικής_1000.00_47424_2022 (Υ.Ο.Δ.Δ. 563/2022)	Αριθμ.1000.0/47424/2022 Ορισμός Προέδρου, Αντιπροέδρου, δυο (2) εισηγητών και πέντε (5) τακτικών μελών της Ρυθμιστικής Αρχής Λιμένων (Ρ.Α.Λ.).
3	Απόφαση Υπουργού Ναυτιλίας και Νησιωτικής Πολιτικής_1000.0_6799_2022 (Υ.Ο.Δ.Δ. 70/2022)	Ορισμός Προέδρου και ενός (1) τακτικού μέλους της Ρυθμιστικής Αρχής Λιμένων (Ρ.Α.Λ.).
4	Απόφαση Υπουργού Ναυτιλίας και Νησιωτικής Πολιτικής_1000.0_24042_2020 (Υ.Ο.Δ.Δ. 319/2020)	Ορισμός ενός (1) τακτικού μέλους της Ρυθμιστικής Αρχής Λιμένων (Ρ.Α.Λ.).
5	Απόφαση Υπουργού Ναυτιλίας και Νησιωτικής Πολιτικής_1000.0_62063_2018 (Υ.Ο.Δ.Δ. 477/2018)	Ορισμός Εισηγητή της Ρυθμιστικής Αρχής Λιμένων (Ρ.Α.Λ.).
6	Απόφαση Υπουργού Ναυτιλίας και Νησιωτικής Πολιτικής _1000.00_44060_2017 (Υ.Ο.Δ.Δ. 299/2017)	Ορισμός Προέδρου, Αντιπροέδρου, δύο (2 εισηγητών, πέντε (5) τακτικών μελών και δύο (2 αναπληρωματικών μελών της Ρυθμιστικής Αρχής Λιμένων (Ρ.Α.Λ.).
7	Πράξη Υπουργικού Συμβουλίου 32 της 23.12.2014 (Υ.Ο.Δ.Δ. 828/2014)	Τροποποίηση της Πράξης Υπουργικού Συμβουλίου 12/2014 «Ορισμός μελών της Ρυθμιστικής Αρχής Λιμένων.
8	Πράξη Υπουργικού Συμβουλίου 12 της 14.4.2014 (Υ.Ο.Δ.Δ. 209/2014)	Ορισμός μελών της Ρυθμιστικής Αρχής Λιμένων
ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ
1	Οδηγία 2005/65/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 26ης Οκτωβρίου 2005	σχετικά με την ενίσχυση της ασφαλείας των λιμένων.
2	Κανονισμός (ΕΕ) 2017/352 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της της 15ης Φεβρουαρίου 2017	για τη θέσπιση πλαισίου όσον αφορά την παροχή λιμενικών υπηρεσιών και κοινών κανόνων για τη χρηματοοικονομική διαφάνεια των λιμένων.
3	Οδηγία (EE) 2019/883 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 17ης Απριλίου 2019	σχετικά με τις λιμενικές εγκαταστάσεις παραλαβής για την παράδοση αποβλήτων από πλοία, για την τροποποίηση της οδηγίας 2010/65/ΕΕ και την κατάργηση της οδηγίας 2000/59/ΕΚ.
4	Κανονισμός (ΕΕ) 2024/1679 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 13ης Ιουνίου 2024	περί των προσανατολισμών της Ένωσης για την ανάπτυξη του διευρωπαϊκού δικτύου μεταφορών, για την τροποποίηση των κανονισμών (ΕΕ) 2021/1153 και (ΕΕ) αριθ. 913/2010 και την κατάργηση του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 1315/2013. Κείμενο που παρουσιάζει ενδιαφέρον για τον ΕΟΧ.

Βασικές Διεθνείς Συμβάσεις που διέπουν τα Λιμάνια

SOLAS – Ασφάλεια Ανθρώπινης Ζωής στη Θάλασσα

Η Διεθνής Σύμβαση για την Ασφάλεια της Ανθρώπινης Ζωής στη Θάλασσα (SOLAS) του 1974 είναι μία από τις σημαντικότερες διεθνείς συμφωνίες υπό τον IMO, θέτοντας ελάχιστα πρότυπα ασφαλείας για την ναυπήγηση, τον εξοπλισμό και τη λειτουργία των πλοίων. Η ισχύουσα SOLAS (αναθεωρημένη το 1974 και έκτοτε τροποποιούμενη) καλύπτει πληθώρα θεμάτων, όπως την ασφαλή ναυπήγηση πλοίων, τα σωστικά μέσα, την πυρασφάλεια, την ασφάλεια πλοήγησης και τις τηλεπικοινωνίες έκτακτης ανάγκης. Η SOLAS απαιτεί από τα συμβαλλόμενα κράτη να εξασφαλίζουν ότι τα πλοία που φέρουν τη σημαία τους τηρούν αυτά τα πρότυπα, με πιστοποίηση από την αρμόδια αρχή ή εξουσιοδοτημένους νηογνώμονες. Παράλληλα, προβλέπει δικαιώματα και υποχρεώσεις και για τις λιμενικές αρχές, οι οποίες δύνανται να επιθεωρούν ξένα πλοία που καταπλέουν στα λιμάνια τους, ώστε να επιβεβαιώνουν ότι διαθέτουν τα απαραίτητα πιστοποιητικά SOLAS και πληρούν τις απαιτήσεις ασφαλείας. Αν εντοπιστούν σοβαρές ελλείψεις, το πλοίο μπορεί να κρατηθεί (detention) μέχρι να αποκατασταθούν, προστατεύοντας έτσι ανθρώπινες ζωές και περιβάλλον. Συνολικά, η SOLAS αποτελεί θεμέλιο της ναυτικής ασφάλειας και επηρεάζει άμεσα τα λιμάνια μέσω της υποχρέωσης εφαρμογής και ελέγχου των κανόνων της στις λιμενικές λειτουργίες

MARPOL – Πρόληψη Ρύπανσης από Πλοία

Η Διεθνής Σύμβαση για την Πρόληψη της Ρύπανσης από Πλοία (MARPOL 73/78) είναι η κύρια διεθνής συμφωνία για την προστασία του θαλάσσιου περιβάλλοντος από τη ρύπανση που προκαλούν τα πλοία. Υιοθετήθηκε υπό τον IMO το 1973 (και τροποποιήθηκε με Πρωτόκολλο το 1978) ως απάντηση σε μεγάλα περιστατικά ρύπανσης. Η MARPOL αντιμετωπίζει τόσο τη ρύπανση από συνήθη λειτουργία των πλοίων (operational pollution), όσο και από ατυχήματα, μέσω έξι Παραρτημάτων που καλύπτουν επιμέρους κατηγορίες ρύπων: πετρέλαιο (Annex I), χημικές ουσίες χύδην (II), επικίνδυνα φορτία σε συσκευασίες (III), λύματα (IV), απορρίμματα (V) και αέριους ρύπους (εκπομπές καυσαερίων – VI). Κάθε Παράρτημα θέτει αυστηρούς κανονισμούς (π.χ. απαγόρευση απορρίψεων στη θάλασσα πέρα από συγκεκριμένα όρια, απαίτηση ειδικών δεξαμενών καταλοίπων στα πλοία, όρια στη συγκέντρωση θείου στα καύσιμα κ.λπ.).

Η MARPOL επηρεάζει άμεσα τις λιμενικές αρχές, καθώς απαιτεί από κάθε συμβαλλόμενο κράτος να παρέχει στα λιμάνια του επαρκείς ευκολίες υποδοχής αποβλήτων για όλα τα είδη αποβλήτων των πλοίων (π.χ. πετρέλαιο, λύματα, απορρίμματα κ.ά.), ώστε τα πλοία να μπορούν να παραδίδουν με ασφαλή τρόπο τα κατάλοιπά τους αντί να τα απορρίπτουν στη θάλασσα. Πράγματι, όλα τα Παραρτήματα της MARPOL (πλην του III) περιλαμβάνουν υποχρέωση ύπαρξης κατάλληλων εγκαταστάσεων υποδοχής στα λιμάνια για τα αντίστοιχα απόβλητα. Οι λιμένες πρέπει λοιπόν να διαθέτουν υποδομή συλλογής πετρελαιοειδών καταλοίπων, λυμάτων, σκουπιδιών, υπολειμμάτων καθαρισμού καυσαερίων κ.ο.κ., και να καταρτίζουν Σχέδια Παραλαβής και Διαχείρισης Αποβλήτων. Επιπλέον, οι λιμενικές αρχές μέσω των ελέγχων τους (Port State Control) επιβλέπουν την τήρηση της MARPOL στα προσερχόμενα πλοία, ελέγχουν αν διαθέτουν τα απαραίτητα πιστοποιητικά πρόληψης ρύπανσης, αν τα διαχωριστήρια πετρελαίου λειτουργούν, αν τηρούνται οι καταγραφές (π.χ. Oil Record Book) κ.ο.κ. Σε περίπτωση παραβίασης (π.χ. παράνομη απόρριψη πετρελαίου), το κράτος λιμένα δύναται να επιβάλει κυρώσεις ή/και να κρατήσει το πλοίο. Έτσι, η MARPOL θεσπίζει ένα παγκόσμιο πλαίσιο περιβαλλοντικής συμμόρφωσης που καθοδηγεί και τη λειτουργία των λιμένων, διασφαλίζοντας ότι διαθέτουν μέσα πρόληψης και αντιμετώπισης της ρύπανσης.

Διεθνής Κώδικας ISPS – Ασφάλεια Πλοίων και Λιμενικών Εγκαταστάσεων

Μετά τις τρομοκρατικές επιθέσεις του 2001, υιοθετήθηκε επειγόντως το πλαίσιο για την ασφάλεια πλοίων και λιμένων. Ο Διεθνής Κώδικας για την Ασφάλεια των Πλοίων και των Λιμενικών Εγκαταστάσεων (ISPS Code) εγκρίθηκε το 2002 σε Διάσκεψη του IMO και τέθηκε σε ισχύ την 1η Ιουλίου 2004 ως τροποποίηση της σύμβασης SOLAS. Ο ISPS Code εισήγαγε ένα υποχρεωτικό διεθνές σύστημα ασφάλειας για τη ναυτιλία και τα λιμάνια, με στόχο να αποτρέψει έκνομες ενέργειες (π.χ. τρομοκρατία, πειρατεία, δολιοφθορές) σε πλοία και λιμενικές εγκαταστάσεις που εξυπηρετούν τη διεθνή ναυτιλία. Ο Κώδικας αποτελείται από δύο Μέρη: το Μέρος Α (υποχρεωτικό), που περιέχει λεπτομερείς απαιτήσεις ασφάλειας για κυβερνήσεις, λιμενικές αρχές και ναυτιλιακές εταιρείες, και το Μέρος Β (κατευθυντήριες οδηγίες), που παρέχει συστάσεις για την υλοποίηση του Μέρους Α.

Βασικοί στόχοι του ISPS είναι η θέσπιση πλαισίου διεθνούς συνεργασίας μεταξύ κυβερνήσεων, υπηρεσιών, τοπικών αρχών, λιμενικής βιομηχανίας και ναυτιλίας για ανταλλαγή πληροφοριών και αντιμετώπιση απειλών, ο καθορισμός ρόλων και ευθυνών όλων των εμπλεκομένων σε εθνικό, περιφερειακό και διεθνές επίπεδο, η διενέργεια αξιολογήσεων ασφάλειας και η λήψη προληπτικών μέτρων ασφαλείας σε πλοία και λιμάνια. Σύμφωνα με τον Κώδικα, κάθε πλοίο και κάθε λιμενική εγκατάσταση που εξυπηρετεί πλοία διεθνών πλόων πρέπει να εκπονήσει εγκεκριμένο Σχέδιο Ασφάλειας. Οι κυβερνήσεις, οι λιμενικές αρχές και οι εταιρείες υποχρεούνται να ορίσουν αρμόδια στελέχη ασφαλείας: σε κάθε πλοίο έναν Αξιωματικό Ασφαλείας Πλοίου (Ship Security Officer – SSO), σε κάθε λιμενική εγκατάσταση έναν Αξιωματικό Ασφαλείας Εγκατάστασης (PFSO) και σε κάθε ναυτιλιακή εταιρεία έναν Εταιρικό Υπεύθυνο Ασφαλείας (Company Security Officer). Οι αξιωματικοί αυτοί διενεργούν εκτιμήσεις κινδύνου και εφαρμόζουν αποτελεσματικά σχέδια ασφαλείας, με κατάλληλα μέτρα ελέγχου πρόσβασης, περιπολίες, μέσα επιτήρησης, διαδικασίες χειρισμού ύποπτων περιστατικών κ.ά. Ο ISPS Code εισήγαγε επίσης τρία επίπεδα ασφαλείας (security levels), που μπορούν να αυξομειώνονται ανάλογα με τις απειλές.

Για τα λιμάνια, η εφαρμογή του ISPS σήμαινε σημαντικές οργανωτικές και επιχειρησιακές αλλαγές: δημιουργία ζωνών περιορισμένης πρόσβασης, εγκατάσταση συστημάτων ελέγχου (κάμερες, φωτισμός, φράχτες), εκπαίδευση προσωπικού σε θέματα ασφαλείας, τακτικές ασκήσεις αντιμετώπισης συμβάντων και συνεχή συνεργασία με εθνικές αρχές ασφαλείας. Ο Κώδικας ISPS ουσιαστικά καθιέρωσε ένα υποχρεωτικό σύστημα λιμενικής ασφάλειας σε παγκόσμια κλίμακα. Όντας μέρος της SOLAS, η τήρησή του ελέγχεται και μέσω των επιθεωρήσεων από το κράτος λιμένα. Έτσι, ένα πλοίο χωρίς εγκεκριμένο Σχέδιο Ασφάλειας ή χωρίς πιστοποιητικό ασφαλείας μπορεί να κρατηθεί σε ένα λιμάνι. Συνοψίζοντας, ο ISPS Code έχει γίνει θεμέλιο της λιμενικής ασφάλειας διεθνώς, προστατεύοντας λιμένες και πλοία από έκνομες ενέργειες μέσω ενιαίων κανόνων και συντονισμένων μέτρων ασφαλείας.